Nowe prawo o zagospodarowaniu odpadów

Ministerstwo Środowiska ogłosiło rozpoczęcie wprowadzania w Polsce tzw. „rewolucji śmieciowej”, polegającej na przejęciu przez gminy obowiązków związanych z zagospodarowaniem odpadów komunalnych w zamian za uiszczanie na jej rzecz opłat przez wytwarzających te odpady.

Formalnoprawną podstawę zupełnie nowego systemu gospodarowania odpadami stanowi ustawa z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 152, poz. 897 – dalej ustawa), obowiązująca od dnia 1 stycznia 2012 r. Na skutek zawarcia w ustawie okresów dostosowawczych, ostatecznym terminem wdrożenia przez gminy nowych obowiązków jest dzień 30 czerwca 2013 r. W niniejszym artykule przedstawione zostaną najważniejsze, prawne aspekty „rewolucji śmieciowej”. 

 

Odpady komunalne

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż zmiana zasad gospodarowania dotyczy odpadów komunalnych. Przez „odpady komunalne” rozumie się odpady powstające w gospodarstwach domowych, z wyłączeniem pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych (art. 3 ustęp 3 pkt 4 ustawy z 27.4.2001 r. o odpadach).

Ustawodawca dokonuje jednak rozróżnienia odpadów komunalnych na te powstające w obrębie nieruchomości, które są zamieszkane i w obrębie innych nieruchomości (chodzi o nieruchomości wykorzystywane w celach gospodarczych). W odniesieniu do pierwszej kategorii gmina ma obowiązek zapewnienia odbierania i zagospodarowania odpadów. W wypadku zaś odpadów komunalnych, które powstają na nieruchomościach, na których nie zamieszkują mieszkańcy, rada gminy może podjąć uchwałę (nie ma w tym zakresie obowiązku), stanowiącą akt prawa miejscowego, o ich odbieraniu przez samorząd. 

 

Uchwały

Aby dostosować się do zmienionej rzeczywistości prawnej ustawodawca przewidział, że gminy mają podjąć siedem uchwał obligatoryjnie, a pięć fakultatywnie.

Wśród tych pierwszych należy wyróżnić, te z maksymalną datą podjęcia (31.12.2012 roku), decydujące o istocie „rewolucji śmieciowej”:

1) uchwała w sprawie metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stawki opłaty;

2) uchwała dotycząca terminu, częstotliwości i trybu uiszczenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi;

3) uchwała dotycząca wzoru deklaracji o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi składanej przez właścicieli nieruchomości, w tym terminów i miejsca składania deklaracji;

4) uchwała w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i zagospodarowania tych odpadów w zamian za uiszczoną opłatę, w szczególności ilość odpadów komunalnych, częstotliwość i sposób świadczenia usług.

Jednocześnie ustawodawca przewidział mechanizm wymuszający podjęcie powyższych uchwał. Mianowicie, jeżeli takie uchwały nie zostaną  podjęte przez gminę w terminie do dnia 31.12.2012, to wówczas wojewoda wezwie gminę do podjęcia uchwał, wyznaczając im termin. Po bezskutecznym upływie tego terminu wojewoda wyda w tej sprawie zarządzenie zastępcze. Przyjęte w tym trybie zarządzenie wywołuje skutki prawne, takie jak akt prawa miejscowego.

Uchwały i zarządzenia, o których mowa powyżej, nie mogą wejść w życie później niż w terminie 18 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 30.6.2013 r. Gdyby do tego dnia nie weszły w życie uchwały lub zarządzenia, nie zwalnia to gminy z obowiązku odbierania odpadów komunalnych z zamieszkanych nieruchomości, co oznacza, że obowiązek ten realizowany byłby nieodpłatnie.

Można mieć wątpliwości, czy zakreślony przez ustawodawcę 18-miesięczny termin jest wystarczający. Nie można wykluczyć, że ustawa w tym zakresie zostanie znowelizowana, aby prolongować termin przejęcia władztwa nad odpadami przez gminy.

 

Regiony i instalacje regionalne

Ustawa wprowadza instytucję regionów. Przez region gospodarki odpadami komunalnymi należy rozumieć określony w wojewódzkim planie gospodarki odpadami obszarm liczący co najmniej 150 tys. mieszkańców; regionem gospodarki odpadami komunalnymi może być gmina licząca powyżej 500 tys. mieszkańców.

Regionalna instalacja do przetwarzania odpadów komunalnych, oznacza co do zasady, zakład zagospodarowania odpadów o mocy przerobowej wystarczającej do przyjmowania i przetwarzania odpadów z obszaru zamieszkałego przez co najmniej 120 tys. mieszkańców, spełniający wymagania najlepszej dostępnej techniki lub technologii, o której mowa w art. 143 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska oraz zapewniający termiczne przekształcanie odpadów.

Gminy mają zapewniać budowę, utrzymanie i eksploatację własnych lub wspólnych z innymi gminami regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych. Jest to pewien skrót myślowy użyty przez ustawodawcę, albowiem realizacja tego obowiązku, co do zasady, będzie dokonywana za pośrednictwem podmiotów trzecich. 

Gminy są zobowiązane do wyboru podmiotu, który będzie budował, utrzymywał lub eksploatował regionalną instalację do przetwarzania odpadów komunalnych w drodze przetargu publicznego. Możliwy jest wszakże wybór takiego podmiotu również na zasadach określonych w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 19, poz. 100 oraz z 2010 r. Nr 106, poz. 675), lub na zasadach określonych w ustawie z dnia 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz. U. Nr 19, poz. 101, z późn. zm.4). Dopiero, gdy żadna z powyższych metod nie wyłoni rzeczonego podmiotu, gmina może samodzielnie realizować zadanie polegające na budowie, utrzymaniu lub eksploatacji regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych.

Wykonanie powyższego obowiązku może być zapewnione poprzez współpracę z innymi gminami. W przeszłości powstawały dość liczne związki międzygminne, których celowym działaniem było zagospodarowanie odpadów.

Regionalne instalacje mają mieć zapewnione dostawy „strumieni odpadów”, albowiem podmioty odbierające odpady komunalne będą miały z góry narzucone instalacje, do których odpady mają trafiać. Z drugiej strony prowadzący regionalną instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych jest obowiązany zawrzeć umowę na zagospodarowanie zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych lub pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania ze wszystkimi podmiotami odbierającymi odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, którzy wykonują swoją działalność w ramach regionu gospodarki odpadami komunalnymi.

 

Podmioty odbierające odpady

W dotychczas obowiązującym modelu gospodarowania odpadami komunalnymi, właściciele nieruchomości (indywidualni, wspólnoty mieszkaniowe itp.) zawierali umowy z podmiotami (przedsiębiorcami, jednostkami organizacyjnymi gmin) na odbiór odpadów, z którego to tytułu były uiszczane należności na rzecz tych podmiotów. Po nowelizacji model ten ulega całkowitej zmianie. Właściciele nieruchomości będą uiszczać rodzaj daniny publicznej w postaci opłaty za gospodarowanie odpadami na rzecz gminy. Gmina zaś będzie stroną umów dla podmiotów odbierających odpady. Podmioty takie będą wybierane w drodze przetargów publicznych. Dotyczy to również spółek z udziałem gminy.

W celu zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości oraz wyznaczenia punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych rada gminy liczącej ponad 10 tys. mieszkańców może podjąć uchwałę stanowiącą akt prawa miejscowego, o podziale obszaru gminy na sektory, biorąc pod uwagę liczbę mieszkańców, gęstość zaludnienia na danym terenie oraz obszar możliwy do obsługi przez jednego przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości. W przypadku gdy gmina jest podzielona na sektory, przetargi organizuje się dla każdego z wyznaczonych sektorów.

W sytuacji rozwiązania umowy na odbieranie odpadów komunalnych, w celu zapewnienia odbierania odpadów komunalnych z terenu gminy, do czasu rozstrzygnięcia kolejnego przetargu, gmina zapewnia te usługi w trybie zamówienia z wolnej ręki zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych.

Podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany do przekazywania odebranych od właścicieli nieruchomości selektywnie zebranych odpadów komunalnych do instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów, zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, o której mowa w art. 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach oraz do przekazywania odebranych od właścicieli nieruchomości zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania do regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych.

Ustawodawca przewidział jednocześnie częściową deregulację wymogów dla podmiotów prowadzących działalność w zakresie odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych. Mianowicie dla prowadzenia takiej działalności nie będzie wymagane zezwolenie, ale wpis do rejestru. Działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości jest działalnością regulowaną w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej.  Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości.

Różnica w relacji do dotychczasowego stanu prawnego jest taka, że w przypadku wpisu do rejestru organ nie dokonuje badania zgłoszonych danych w momencie zgłoszenia, jak przy wydawaniu zezwolenia. Może tego dokonać ex post. Przyjmuje się, że deklaracja przedsiębiorcy jest zgodna z prawdą i jest to wystarczające do rozpoczęcia działalności.

Warto wszakże pamięta o art. 71 ust. 1 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, zgodnie z którym przedsiębiorca, który złożył oświadczenie o spełnieniu wszystkich warunków do prowadzenia działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych niezgodnie ze stanem faktycznym, podlega obligatoryjnemu wykreśleniu z rejestru działalności regulowanej, co skutkuje zakazem prowadzenia tej działalności w okresie trzech lat od dnia wydania decyzji.

 

Odpady biodegradowalne

Niezwykle ważne zmiany wiążą się z wprowadzeniem obowiązków gmin polegających na ograniczeniu masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania. Do 16 lipca 2013 r. – do nie więcej niż 50 proc. wagowo całkowitej masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania i do 16 lipca 2020 r. – do nie więcej niż 35% wagowo całkowitej masy takich odpadów – w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995.

Powyższe działania mają na celu realizację postanowień dyrektywy Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. UE L 182 z 16.07.1999, str. 1 – 19, z późn. zm.), zgodnie z którym Polska zobowiązana jest do ograniczenia ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych do składowania.

Warto wskazać, że uchybienie powyższym obowiązkom w skali całego kraju może skutkować nałożeniem na Polskę przez Komisje Europejską kar pieniężnych wynoszących w najmniej korzystnym wariancie nawet około 1 miliona złotych za każdy dzień naruszenia obowiązków.

 

Obowiązki informacyjne

Ustawa zobowiązuje wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do przeprowadzenia kampanii informacyjnej, obejmującej swoim zakresem wszystkich mieszkańców danej gminy, mającej na celu powiadomienie mieszkańców o podjęciu uchwały o wprowadzeniu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o terminie przekazania przez właściciela nieruchomości deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a także o możliwości rozwiązania umowy na odbieranie odpadów komunalnych z podmiotami odbierającymi te odpady.

Niezależnie od powyżej kampanii gminy będą zobowiązane, między innymi, do  udostępniania na stronie internetowej urzędu gminy oraz w sposób zwyczajowo przyjęty informacji o najważniejszych okolicznościach dotyczących wdrażania omawianych przepisów.

dr Bartosz Draniewicz

Kancelaria Prawa Gospodarczego i Ekologicznego

 

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież